ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި އުދުހުމަށްފަހު ރިޓަޔާކުރާ މަތިންދާބޯޓުތައް ބަހައްޓާ ސަރަހައްދުތަކާއި، އެ ބޯޓުތަކުގެ ބައިތައް ބޭނުންކޮށްގެން ހިންގާ ބޮޑު ވިޔަފާރީގެ މައްޗަށް ބަލައިލުމެއް
މި ވަގުތުވެސް ދުނިޔޭގެ ކޮންމެވެސް ހިސާބެއްގައި، ގާތްގަނޑަކަށް 200 ފަސިންޖަރުން ގޮވައިގެން އުދުހޭ މަތިންދާބޯޓެއް، ކޮންމެ ނޯޓިކަލް މޭލަކަށް 15 ލީޓަރުގެ ތެޔޮ އަންދަމުން ދާނެއެވެ. އެ ބޯޓަކީ އެތައް ބައްރެއް ހުރަސްކޮށް، އެތައް ހާސް ބަޔަކު އެއްތަނުން އަނެއް ތަނަށް އުފުލައިދޭ މުހިންމު ވަސީލަތެކެވެ. ނަމަވެސް، ކޮންމެ އުފެއްދުމަކަށްވެސް ނިމުމެއް އަންނަ ފަދައިން، މަތިންދާބޯޓުތަކުގެ އުމުރުވެސް ކޮންމެވެސް ހިސާބަކުން ހަމަވެއެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި މަތިންދާބޯޓެއްގެ އުމުރަކީ 21 އަހަރާއި 25 އަހަރާ ދެމެދުގެ މުއްދަތެކެވެ. މީގެ 30 އަހަރު ފަހުން، މިއަދު އުދުހޭ އެ ބޯޓުގެ ދުވަސް ހަމަވުމުން ދެން ވާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ އާންމުކޮށް ގިނަ ބޯޓުތަކުގެ ފަހު މަންޒިލަކަށް ވަނީ އެމެރިކާގެ އެރިޒޯނާ ފަދަ ހޫނުގަދަ ސަހަރާތަކެވެ. އެ ތަންތަނުގައި ބޯޓުތަކުގެ އިންޖީނުތައް ނަގައި، ކުޑަދޮރުތައް ބަންދުކޮށް، އޭގެ ބައިތައް ވަކިކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފަށައެވެ. މިއީ އާންމުކޮށް މީހުންނަށް ނޭނގުނު ނަމަވެސް، މަތިންދާބޯޓުތަކުގެ ސިނާއަތުގައި ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ މަރުހަލާއެކެވެ. މި ސަރަހައްދުތަކަށް އާންމުކޮށް ކިޔަނީ "ބޯންޔާޑް" ނުވަތަ މަތިންދާބޯޓުތަކުގެ “ގަބުރުސްތާނެވެ”. ނަމަވެސް މިއީ ހަމައެކަނި ބޯޓުތައް އުކާލާފައި ބަހައްޓާ ތަންތަނެއް ނޫނެވެ. މިއީ ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ ވިޔަފާރިއެއް ހިނގާ، ބޯޓުތަކަށް ދެވަނަ ފުރުސަތެއް ހޯދައިދޭ މުހިންމު މަރުކަޒުތަކެކެވެ. ކޮންމެ ބޯޓެއްގެ ފަހަތުގައިވެސް ފޮރުވިފައިވާ ބޮޑު އިގުތިސާދެއް އޮވެއެވެ.
މަތިންދާބޯޓުތައް ރައްކާކުރުމަށް ސަހަރާތައް އިހުތިޔާރުކުރަނީ ސަބަބެއް ނެތިއެއް ނޫނެވެ. އެމެރިކާގެ ޓޫސޯންގައި އޮންނަ "309 ވަނަ އެރޯސްޕޭސް މެއިންޓަނަންސް އެންޑް ރީޖެނެރޭޝަން ގްރޫޕް" (އޭއެމްއޭއާރްޖީ) އާއި ސްޕެއިންގެ ޓެރޫއެލް ފަދަ ސަރަހައްދުތަކަކީ ވައިގެ ތެތްކަން ވަރަށް ކުޑަ ތަންތަނެވެ. ދަގަނޑާއި އެހެނިހެން މައުދަންތަކުގެ އެންމެ ބޮޑު ދުޝްމަނަކީ ތެތްކަމެވެ. ތެތްކަމުގެ ސަބަބުން ދަގަނޑުގައި ދަބަރުޖަހައި، ރަބަރު ސީލްތައް ހަލާކުވެ، ކަރަންޓު ވަޔަރުތައް ފީވެއެވެ. ނަމަވެސް، އެރިޒޯނާ ފަދަ ހިކި ސަރަހައްދުތަކުގައި ބޯޓުތައް އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން ބެހެއްޓި ނަމަވެސް، އޭގެ ހާލަތު ގޯހެއް ނުވެއެވެ. ތަޖުރިބާކާރުން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، ސިންގަޕޫރު ފަދަ ތެތްކަން ގިނަ ގައުމަކާ އަޅައި ބަލާއިރު، އެރިޒޯނާގައި މަތިންދާބޯޓެއް ބާވުމުގެ ދުވެލި 10 ގުނަ ލަހެވެ. މީގެ އިތުރުން، އެ ސަރަހައްދުގެ ބިމުގެ ވެލިގަނޑަކީ "ކަލީޗޭ" ކިޔާ ވަރަށް ހަރު ބާވަތެއްގެ ވެއްޔަކަށް ވުމުން، ކޮންކްރީޓް ނުކޮށް ސީދާ ވެލިގަނޑުމަތީގައި ބޯޓުތައް ޕާކުކޮށްފައި ބެހެއްޓެއެވެ. މިއީ ބޮޑެތި ހަރަދުތަކެއް ކުޑަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. ބޯޓުތައް މި ސަރަހައްދުތަކަށް ގެންދިއުމަށްފަހު، އޭގެ ތެޔޮ ހުސްކޮށް، ހާއްސަ ތެލެއް އަޅައި އިންޖީނުތައް ރައްކާތެރިކުރެއެވެ. އަދި އަވިންނާއި ހިރަފުހުން ސަލާމަތްކުރުމަށްޓަކައި ބޯޓުގެ ބިއްލޫރިތަކާއި ހުޅުވިފައި ހުންނަ ތަންތަން ހާއްސަ ޕްލާސްޓިކް ކޯޓިންގއަކުން ބަންދުކުރެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން، ބޭނުންވެއްޖެ ހިނދެއްގައި އަލުން ބޯޓު އުދުހޭ ހާލަތަށް ގެނައުމަކީ ފަސޭހަ ކަމަކަށް ވެއެވެ. މި ސަރަހައްދުތަކަކީ ހަމައެކަނި ބޯޓުތައް ނައްތާލުމަށް ބޭނުންކުރާ ތަންތަނެއް ނޫނެވެ. މިއީ ބޯޓުތަކުގެ އުމުރު ދިގުކޮށްދޭ، އަދި ބޭނުންޖެހިއްޖެ ހިނދެއްގައި އަލުން ބޭނުންކުރެވޭނެ ގޮތަށް ރައްކާތެރިކޮށްދޭ މަރުކަޒުތަކެކެވެ.
މިފަދަ ސަރަހައްދުތަކުގެ މުހިންމުކަން އެންމެ ބޮޑަށް ފެނިގެން ދިޔައީ 2020 ވަނަ އަހަރު ކުރިމަތިވި ކޮވިޑް-19 ގެ އާލަމީ ވަބާގެ ތެރޭގައެވެ. ދުނިޔޭގެ ވައިގެ ދަތުރުފަތުރު ކުއްލިއަކަށް ހުއްޓުމަކަށް އައުމާއެކު، އެއާލައިންތަކުން އެ މީހުންގެ ބޯޓުތައް ހަމައެކަނި އެއާޕޯޓުތަކުގެ ގޭޓުތަކުގައި ޕާކުކޮށްފައެއް ނުބަހައްޓައެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެތައް ސަތޭކަ ބޯޓެއް ގެންގޮސް ޕާކުކުރީ މިފަދަ ސަހަރާތަކުގައެވެ. އެ ދުވަސްވަރު ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި 16،000 އަށް ވުރެ ގިނަ ކޮމާޝަލް މަތިންދާބޯޓު ގްރައުންޑްކުރިއެވެ. މިއީ މުޅި ދުނިޔޭގެ ފްލީޓުގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބަޔަށް ވުރެ ގިނަ އަދަދެކެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ބައެއް ބޯޓުތައް ފަހުން އަނބުރާ އުދުހެން ފެށި ނަމަވެސް، ގިނަ ބޯޓުތަކެއް އަދިވެސް ވަނީ އެ ތަންތަނުގައި ދާއިމީކޮށް ރިޓަޔާކޮށްފައެވެ. އެމެރިކާގެ އޭއެމްއޭއާރްޖީ ފެސިލިޓީގައި އެކަނިވެސް 2،600 އޭކަރުގެ ބިމެއްގައި 3،200 އާއި 4،000 އާ ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ބޯޓު ރައްކާކޮށްފައިވެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި އަސްކަރީ ބޯޓުތަކާއި ކޮމާޝަލް ބޯޓުތައް ހިމެނެއެވެ. ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ކޮވިޑް-19 ގެ ކުރިން އަހަރެއްގެ މައްޗަށް ގާތްގަނޑަކަށް 1،100 ބޯޓު ރިޓަޔާކުރަމުން ދިޔަ ނަމަވެސް، ބަލިމަޑުކަމުގެ ތެރޭގައި އެ އަދަދު 2،500 އަށް ވުރެ މައްޗަށް ދިޔައެވެ. މިއީ ބޯޓުތައް ރައްކާކުރާ ފެސިލިޓީތަކަށް އޮތް ޖާގައިގެ ދަތިކަންވެސް ކުރިމަތިކުރުވި ކަމެކެވެ. ބައެއް އެއާލައިންތަކުން ވަނީ އެ މީހުންގެ މުޅި ފްލީޓުގެ ބޮޑު ބައެއް މިފަދަ ތަންތަނުގައި ރައްކާކޮށްފައެވެ. މީގެ ސަބަބުން، ބޯޓުތައް ރައްކާކުރާ ކުންފުނިތަކަށް ބޮޑު އާމްދަނީއެއް ލިބިގެން ދިޔައެވެ.
މަތިންދާބޯޓެއް ރިޓަޔާކުރުމަކީ ގެއްލުންވާ ކަމެއް ކަމަށް އާންމުކޮށް ހީކުރެވުނު ނަމަވެސް، ހަގީގަތަކީ މިއީ ވަރަށް ފައިދާހުރި ވިޔަފާރިއެއް ކަމެވެ. ބޯޓެއްގެ ބައިތައް ވަކިކޮށްގެން ވިއްކުމަކީ ބޯޓު އެއްކޮށް ވިއްކާލުމަށް ވުރެ މާ ބޮޑު އާމްދަނީއެއް ލިބޭ ކަމެކެވެ. މިސާލަކަށް، ބޮއިންގް 737 އަދި އެއާބަސް އޭ320 މަރުކާގެ ބޯޓުތަކުގައި ބޭނުންކުރާ "ސީއެފްއެމް56" މަރުކާގެ އެންމެ އިންޖީނެއްގެ އަގުވެސް، ބޭނުންކޮށްފައިވާ ބައިތައް ވިއްކާ މާކެޓުގައި 10 މިލިއަން ޑޮލަރަށް ވުރެ މައްޗަށް އަރައެވެ. އެއް ބޯޓުގައި މިފަދަ ދެ އިންޖީނު ހުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ބޯޓުގެ އޭވިއޮނިކްސް ސިސްޓަމްތަކާއި، ލޭންޑިންގ ގިއަރު އަދި އޮގްޒިލަރީ ޕަވަރ ޔުނިޓް (އޭޕީޔޫ) ފަދަ ބައިތައް ވަކިކުރުމުން، އެއީ ހަމައެކަނި ބާ ދަގަނޑުގަނޑެއް ނޫންކަން ހާމަވެއެވެ. މިއީ މުޅި ބޯޓުގެ އަގަށް ވުރެ މާ އަގުބޮޑު ބައިތަކެކެވެ. އޭވިއޭޝަން ދާއިރާގެ މާހިރުން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، މެދު އުމުރުގެ ނެރޯ-ބޮޑީ ބޯޓަކުން ވަކިކުރާ ބައިތަކުގެ އަގު 2 މިލިއަން ޑޮލަރާއި 4 މިލިއަން ޑޮލަރާ ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް އަރައެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ ހަމައެކަނި ބޮޑެތި ބައިތަކެއް ނޫނެވެ. ބޯޓުގެ ފިއުލް ޕަމްޕުތަކާއި، ސެންސަރުތަކާއި، ކޮންޓްރޯލް ވޭލްވްތަކަކީވެސް ވަރަށް އަގުބޮޑުކޮށް ވިއްކޭ ތަކެއްޗެވެ. މި ބައިތައް ވަކިކުރުމަށްފަހު، ބާކީ އޮންނަ އެލުމިނިއަމް އަދި ޓައިޓޭނިއަމް ފަދަ މައުދަންތައްވެސް ކިލޯއަށް އަގުކޮށް ވިއްކާލެވެއެވެ. ބޯޓެއްގެ ބައިތައް ވަކިކުރުމުގެ މަސައްކަތަކީ ވަރަށް ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ކޮންމެ ބައެއް ވަކިކުރުމަށްފަހު، އެ ބައެއްގެ ތާރީހާއި، ބޭނުންކޮށްފައިވާ މުއްދަތު ރެކޯޑުކުރެވެއެވެ. މިއީ އެ ބައިތައް އަލުން ބޭނުންކުރުމަށްޓަކައި ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ މައުލޫމާތެކެވެ.
މިގޮތަށް ބޯޓުތަކުގެ ބައިތައް ވަކިކޮށްގެން ވިއްކުމަކީ މުޅިން ވަކި ސިނާއަތެކެވެ. ހާއްސަ ކުންފުނިތަކުން ރިޓަޔާކުރާ ބޯޓުތައް ގަނެ، ވަރަށް ފަރުވާތެރިކަމާއެކު އޭގެ ބައިތައް ވަކިކުރެއެވެ. އަދި އެމެރިކާގެ ފެޑެރަލް އޭވިއޭޝަން އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްއޭއޭ) އާއި ޔޫރަޕިއަން ޔޫނިއަން އޭވިއޭޝަން ސޭފްޓީ އޭޖެންސީ (އީއޭއެސްއޭ) ގެ މިންގަނޑުތަކާ އެއްގޮތަށް އެ ބައިތައް ޓެސްޓުކޮށް، ސެޓްފިކެޓް ދިނުމަށްފަހު އަލުން މާކެޓަށް ނެރެއެވެ. އަންދާޒާކުރެވޭ ގޮތުގައި، ބޭނުންކޮށްފައިވާ މަތިންދާބޯޓުގެ ބައިތަކުގެ މާކެޓުގެ އަގު އަހަރެއްގެ މައްޗަށް 4 ބިލިއަނާއި 6 ބިލިއަން ޑޮލަރާ ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް އަރައެވެ. އަދި 2026 ވަނަ އަހަރު ނިމޭއިރު މި މާކެޓުގެ އަގު 7.7 ބިލިއަން ޑޮލަރަށް އަރާނެ ކަމަށް ދިރާސާތަކުން ދައްކައެވެ. އެއާލައިންތަކުންނާއި މެއިންޓަނަންސް، ރިޕެއަރ އެންޑް އޯވަހޯލް (އެމްއާރްއޯ) ކުންފުނިތަކުން މި ބައިތައް ގަންނަނީ، އާ ބައިތަކަށް ވުރެ 40 ޕަސެންޓާއި 80 ޕަސެންޓާ ދެމެދުގެ މިންވަރަކަށް އަގުހެޔޮވުމުގެ އިތުރުން، ރަނގަޅަށް ސެޓްފިކެޓްކޮށްފައިވާނަމަ އާ ބައިތަކެކޭ އެއްފަދައިން ރައްކާތެރިވީމައެވެ. މިއީ އެއާލައިންތަކުގެ ހަރަދުތައް ކުޑަކުރުމަށް ލިބޭ ވަރަށް ބޮޑު އެހީއެކެވެ. އެހެންކަމުން، އަޅުގަނޑުމެން ދަތުރުކުރާ ކޮންމެ ބޯޓެއްގައިވެސް، މީގެ އެތައް އަހަރެއް ކުރިން ރިޓަޔާކޮށްފައިވާ ބޯޓެއްގެ ބައެއް ހުރުމަކީ ވަރަށް ގާތް ކަމެކެވެ. މިއީ އާންމު ދަތުރުވެރިންނަށް ނޭނގުނު ނަމަވެސް، މުޅި އޭވިއޭޝަން ސިނާއަތް ހިންގުމުގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ "ޝެޑޯ އިކޮނޮމީ" އެކެވެ. މި މާކެޓުގެ ސަބަބުން، އާ ބައިތައް އުފެއްދުމަށް ހިނގާ ވަގުތާއި ހަރަދު ސަލާމަތްކުރެވެއެވެ. އަދި ބޯޓުތައް މަރާމާތުކުރުމަށް ނަގާ ވަގުތުވެސް ކުޑަވެގެން ދެއެވެ.
މަތިންދާބޯޓުތަކުގެ ސިނާއަތް މިހާރު މިސްރާބު ޖަހާފައިވަނީ ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކުރުމަށެވެ. ޒަމާނީ ޓެކްނޮލޮޖީގެ އެހީގައި، މަތިންދާބޯޓެއްގެ ބަރުދަނުގެ 85 ޕަސެންޓާއި 90 ޕަސެންޓާ ދެމެދުގެ މިންވަރެއް މިހާރު ރީސައިކަލް ކުރެވެއެވެ. ބައެއް ކުންފުނިތަކުން މި ނިސްބަތް 92 ޕަސެންޓަށްވެސް މައްޗަށް ގެންގޮސްފައިވެއެވެ. މަތިންދާބޯޓެއްގެ އެތެރޭގައި ހުންނަ ގޮނޑިތަކާއި، ޕާޓީޝަންތަކާއި، ކެބިންގެ އެކި ބައިތައްވެސް އުކާލުމުގެ ބަދަލުގައި އެހެނިހެން ބޭނުންތަކަށް ބަދަލުކުރެވެއެވެ. ބައެއް ކުންފުނިތަކުން މި ތަކެތި ބޭނުންކޮށްގެން ފަރުނީޗަރާއި، ދަބަސް ފަދަ ތަކެތި އުފައްދައެވެ. މިއީ "ސަރކިއުލަރ އިކޮނޮމީ" ނުވަތަ ދައުރުވާ އިގުތިސާދެއްގެ އެންމެ ފުރިހަމަ އެއް މިސާލެވެ. އެއްޗެއްގެ ބޭނުން ކެނޑުމުން އެ އުކާލުމުގެ ބަދަލުގައި، އޭގެ ބައިތައް ވަކިކޮށް، އަލުން ބޭނުންކުރެވޭނެ ގޮތްތައް ހޯދުމަކީ މުޅި ދުނިޔެއަށްވެސް މުހިންމު ފިލާވަޅެކެވެ. ހާއްސަކޮށް، އެލުމިނިއަމް ފަދަ މައުދަންތައް އަލުން އުފެއްދުމަށް ހިނގާ ހަކަތައިގެ 95 ޕަސެންޓް، ރީސައިކަލް ކުރުމުން ސަލާމަތްކުރެވެއެވެ. މިއީ ޖައްވަށް ދޫކުރެވޭ ވިހަ ގޭސްތައް މަދުކުރުމަށް ލިބޭ ވަރަށް ބޮޑު ކުރިއެރުމެކެވެ.
ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި މި ސިނާއަތް އިތުރަށް ފުޅާވާނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. އޭވިއޭޝަން ދާއިރާގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، 2024 އާއި 2026 އާ ދެމެދު 2،000 އަށް ވުރެ ގިނަ ކޮމާޝަލް ބޯޓު ރިޓަޔާކުރާނެއެވެ. އަދި 2040 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް ދާއިރު، މިހާރު ބޭނުންކުރާ ބޯޓުތަކުގެ 44 ޕަސެންޓް (ގާތްގަނޑަކަށް 13،000 ބޯޓު) ހިދުމަތުން ވަކިކުރާނެއެވެ. މީގެ މާނައަކީ، ސަހަރާތަކުގައި ޕާކުކުރެވޭ ބޯޓުތަކުގެ އަދަދު އިތުރުވި ނަމަވެސް، އެ ބޯޓުތަކުގެ ބައިތައް އެހެން ބޯޓުތަކުގައި ހަރުކުރެވި، ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކަށް ދަތުރުކުރުން މެދުނުކެނޑި ކުރިއަށްދާނެ ކަމެވެ. ބޯޓެއްގެ އުދުހުން ހުއްޓުނު ނަމަވެސް، އޭގެ ބައިތަކުގެ ދަތުރު ނިމުމަކަށް ނާދެއެވެ. މިހާރު އެންމެ ބޮޑު ގޮންޖެހުމަކަށް ވެފައިވަނީ އާ ބޯޓުތަކުގައި ބޭނުންކުރާ ކާބަން ފައިބަރ ފަދަ ކޮމްޕޮސިޓް މެޓީރިއަލްތައް ރީސައިކަލް ކުރުމެވެ. އެކަމަށް އާ ޓެކްނޮލޮޖީތައް ތައާރަފުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ދަނީ ކުރަމުންނެވެ. މި ސިނާއަތަކީ ހަމައެކަނި އިގުތިސާދީ ގޮތުން ފައިދާހުރި ކަމެއް ނޫނެވެ. މިއީ ތިމާވެއްޓާ ރައްޓެހި، އަދި ވަސީލަތްތައް އިސްރާފުވިޔަ ނުދީ ހިފެހެއްޓުމަށް ކުރެވޭ ވަރަށް މުހިންމު މަސައްކަތެކެވެ. ކުރިއަށް އޮތް އަހަރުތަކުގައި، ބޭނުންކޮށްފައިވާ ބައިތައް ގަނެވިއްކުމުގެ މާކެޓު އިތުރަށް ފުޅާވެ، އެއާލައިންތަކުގެ މެއިންޓަނަންސް ހަރަދުތައް ކުޑަކުރުމަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާނެއެވެ.