ފީނުމަށް ބޭނުންކުރާ އަމިއްލަ ނޭވާލާ ނިޒާމު ނުވަތަ ސްކޫބާ އީޖާދުކުރިތާ 100 އަހަރު ފުރުން ފާހަގަކުރަމުންދާއިރު، ރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ސިނާއަތުގައި ޑައިވިން ސްކޫލްތަކުން ބޮޑު ކުރިއެރުމެއް ހޯދައިފިއެވެ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ (މީރާ) އިން އާންމުކޮށްފައިވާ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ފުރަތަމަ ކުއާޓަރުގައި ޑައިވިން ސްކޫލްތަކަށް ލިބުނު އާމްދަނީ ވަނީ އޭގެ ކުރީ އަހަރާ އަޅައިބަލާއިރު 47.7 އިންސައްތަ އިތުރުވެ، 32.03 މިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރަށް އަރާފައެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާގައި އެންމެ ހަލުވިކޮށް ކުރިއަރަމުން އަންނަ އެއް ގޮފި ކަމަށް ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ފާހަގަކުރެއެވެ. މި ކުރިއެރުމާއެކު، ކަނޑުއަޑީގެ ދުނިޔެ ހޯދުމަށް އިންސާނުން ފެށި ދަތުރަށް ގަރުނެއް ފުރޭއިރު، ރާއްޖެއިން މިވަނީ އެ ޓެކްނޮލޮޖީގެ އެންމެ ފުރިހަމަ ބޭނުން ހިފާ ގައުމުތަކުގެ ކުރީ ސަފުގައިކަން ސާބިތުކޮށްދީފައެވެ.
ޑައިވަރުން --- ފޮޓޯ: ސަން
މީގެ ގަރުނެއް ކުރިން، 1926 ވަނަ އަހަރު ފްރާންސްގެ ޕެރިހުގެ ސްވިމިންގ ޕޫލެއްގައި އީވްސް ލެ ޕްރިއަރ އަދި މޮރިސް ފަރނޭޒް ވަނީ ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އޯޕަން-ސާކިޓް ސްކޫބާ ނިޒާމެއް ކާމިޔާބުކަމާއެކު ތަޖުރިބާކޮށްފައެވެ. މި ނިޒާމުގައި ބޭނުންކޮށްފައިވަނީ 150 ކިލޯގްރާމްގެ ޕްރެޝަރެއްގައި ވައި ރައްކާކުރެވޭ، ތިން ލީޓަރުގެ މިޝެލިން ސިލިންޑަރެކެވެ. މިއީ އޭގެ ކުރިން މީހުން ފީނުމަށް ބޭނުންކުރަމުން އައި، މަތިން ހޮޅިއެއް ގުޅައިގެން ވައި ފޯރުކޮށްދޭ ނިޒާމުތަކާ ހިލާފަށް، ފީނާ މީހާއަށް މިނިވަންކަމާއެކު ކަނޑުއަޑީގައި ހަރަކާތްތެރިވުމުގެ ފުރުސަތު ހުޅުވައިދިން އީޖާދެކެވެ. އެ ދުވަސްވަރު ކަނޑުއަޑިއަށް ފީނުމަކީ ހަމައެކަނި ސިނާއީ ބޭނުންތަކަށް ކުރަމުން އައި ނުރައްކާތެރި މަސައްކަތަކަށް ވީނަމަވެސް، ލެ ޕްރިއަރ އަދި ފަރނޭޒްގެ އީޖާދާއެކު އެކަން ބަދަލުވެގެން ދިޔައެވެ. މި އީޖާދުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، 1943 ވަނަ އަހަރު ޖެކްސް-އީވްސް ކޫސްޓޯ އަދި އެމީލް ގޭގްނަން ވަނީ މަޝްހޫރު "އެކުއާ-ލަންގް" އުފައްދައި، އާންމުންނަށް ފީނުމުގެ ފުރުސަތު ފަހިކޮށްދީފައެވެ. މި އީޖާދުތަކުގެ ސަބަބުން ކަނޑުގެ ދިރުންތައް ދިރާސާކުރުމަށާއި، ކަނޑުއަޑީގެ އާސާރީ ތަންތަން ހޯދުމަށް ސައިންސްވެރިންނަށް މަގުފަހިވެގެން ދިޔައެވެ.
މި އީޖާދުގެ ސަބަބުން އެންމެ ބޮޑު ފައިދާއެއް ކުރި އެއް ގައުމަކީ ދިވެހިރާއްޖެއެވެ. ރާއްޖޭގެ އިގުތިސާދުގެ މައި ނާރެސް ކަމަށްވާ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ސިނާއަތުގައި ޑައިވިންގ އަކީ މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ ހަރަކާތެކެވެ. ސަރުކާރުގެ ތަފާސްހިސާބުތައް ދައްކާ ގޮތުގައި، 2025 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖެއަށް 2.2 މިލިއަން ފަތުރުވެރިން ޒިޔާރަތްކޮށް، ފަތުރުވެރިކަމުގެ އާމްދަނީގެ ގޮތުގައި 5.55 ބިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރު ވަނީ ލިބިފައެވެ.
ޑައިވަރެއްކަމަށްވާ ހަމްނާ މިޔަރަކާއެކު ކަނޑު އަޑީގައި: ޑައިވް ކޮށްގެން އޭނާއަށް ލިބެނީ އާދަޔާ ހިލާފު ހިތްހަމަ ޖެހުމެއް-- ފޮޓޯ: ހަމްނާ މީގެ ތެރެއިން ބޮޑު ބައެއް ހިއްސާކުރަނީ ރާއްޖޭގެ ކަނޑުއަޑީގެ ރީތިކަން ބަލާލުމަށް އަންނަ ފަތުރުވެރިންނެވެ. ރާއްޖޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި ގާއިމުކޮށްފައިވާ ޑައިވް ސެންޓަރުތަކުން ފަތުރުވެރިންނަށް ފަރުތަކާއި، ކަނޑުއޮޅިތަކާއި، ފަޅުތަކުގެ ރީތިކަން ދައްކާލުމުގެ ހިދުމަތް ފޯރުކޮށްދެމުންދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ޑައިވިންގ ސިނާއަތް ފުޅާވުމާއެކު، ގިނަ އަދަދެއްގެ ދިވެހި ޒުވާނުންނަށް ވަނީ ޑައިވް އިންސްޓްރަކްޓަރުންނާއި ގައިޑުންގެ ގޮތުގައި ވަޒީފާގެ ފުރުސަތުތައް ފަހިވެފައެވެ. މިއީ ރަށްރަށުގެ އިގުތިސާދު ކުރިއެރުވުމަށާއި، އާއިލާތަކަށް އާމްދަނީ ހޯދުމަށް ލިބިފައިވާ ވަރަށް މުހިންމު ވަސީލަތެކެވެ.
ފަތުރުވެރިކަމުގެ އިތުރުން، ސްކޫބާ ނިޒާމަކީ ރާއްޖޭގެ ނާޒުކު ތިމާވެށި ހިމާޔަތްކުރުމަށް ބޭނުންކުރެވޭ އެންމެ މުހިންމު އެއް އާލާތެވެ. މިހާރު ރާއްޖޭގައި 68 ސަރަހައްދެއް ވަނީ ހިމާޔަތްކުރެވިފައިވާ ކަނޑުގެ ސަރަހައްދުތަކުގެ ގޮތުގައި ކަނޑައަޅާފައެވެ. ކަނޑުއަޑީގެ ދިރުންތައް ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ސްކޫބާ ބޭނުންކޮށްގެން ފަރުތަކުގެ ހާލަތު ބަލައި، މުރަކަ އިންދުމުގެ ބޮޑެތި މަޝްރޫއުތައް ދަނީ ހިންގަމުންނެވެ. މިގޮތުން، ސޮނޭވާ ފައުންޑޭޝަނުން ކުރިއަށްގެންދާ މަޝްރޫއުގެ ދަށުން އަހަރެއްގެ މައްޗަށް 150،000 މުރަކަ ފްރެގްމަންޓް އާލާކުރަމުންދާ ކަމަށް އެ ފަރާތުން ބުނެފައިވެއެވެ. އަދި 2026 ވަނަ އަހަރުގެ "ކޮރަލްޕަލޫޒާ" ހަރަކާތުގައި މޯލްޑިވްސް މެރިން ލެބުން ވަނީ 576 މީހުންނާއެކު 1.5 ޓަނުގެ ކުނި ކަނޑުއަޑިން ނަގައި، 18 ރީފް ސްޓާރ ގާއިމުކޮށްފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، ކަނޑަށް ދޫކޮށްލާފައި ހުންނަ މަސްހިފާ ދާތައް ނުވަތަ ގޯސްޓް ނެޓްތައް ނެގުމަށާއި، ކަނޑުގެ ދިރުންތަކަށް ލިބޭ ގެއްލުންތައް ކުޑަކުރުމަށް ވެސް ޑައިވަރުން ދަނީ މުހިންމު މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަމުންނެވެ.
އިޓަލީ ފަތުރުވެރިން ހޯދުމުގެ މަސައްކަތްކުރި ޑައިވިން ޓީމުގެ މެންބަރެއް: ތަރުޖަމާނު ވިދާޅުވީ ޓެކްނިކަލް ޑައިވިން ގާނޫނެއް އެކުލަވާލުމަށް މަޝްވަރާކުރަމުން އަންނަ ކަމަށް --- ފޮޓޯ: ޑޭން
ކަނޑުމަތީގެ ހާދިސާތަކުގައި މީހުން ސަލާމަތްކުރުމަށާއި، އުޅަނދުފަހަރު ފުންކުރުމަށް މޯލްޑިވްސް ނޭޝަނަލް ޑިފެންސް ފޯސް (އެމްއެންޑީއެފް) ގެ ކޯސްޓްގާޑުން ވެސް ސްކޫބާ ޑައިވިންގ ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ބޭނުންކުރެއެވެ. އެގޮތުން، 2026 ވަނަ އަހަރުގެ މެއި މަހު ވ. އަތޮޅު ދެކުނު ކަނޑުގެ ހޮހަޅައަކަށް ފީނަން ގޮސް އުޅުނު އިޓަލީގެ ފަސް ޑައިވަރުން ހޯދުމަށް ކޯސްޓްގާޑުގެ ޑައިވަރުން ވަނީ 60 މީޓަރު އަޑިއަށް ފީނައިގެން ބޮޑު އޮޕަރޭޝަނެއް ހިންގާފައެވެ. މި ހާދިސާގައި ގެއްލުނު މީހުން ހޯދުމަށް ކޯސްޓްގާޑުގެ ޑައިވަރުން ވަނީ ފުން ހޮހަޅަތަކުގެ ތެރެއަށް ވަދެ، ނުރައްކާތެރި ހާލަތްތަކުގައި މަސައްކަތްކޮށްފައެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ތާރީހުގައި ހިނގި އެންމެ ހިތާމަވެރި އެއް ޑައިވިންގ ހާދިސާ ކަމަށްވާއިރު، މިފަދަ އޮޕަރޭޝަންތަކުގައި ސްކޫބާ އާލާތްތަކުގެ މުހިންމުކަން ވަރަށް ބޮޑަށް ފާހަގަވެގެން ދިޔައެވެ. ފަހުން ފިންލޭންޑުގެ ޓެކްނިކަލް ޑައިވަރުންގެ ޓީމަކާ ގުޅިގެން ހިންގި އޮޕަރޭޝަނުގައި ހުރިހާ ޑައިވަރުންގެ ހަށިގަނޑު ވަނީ ހޯދާފައެވެ.
ދާދި ފަހުން ހިނގި އެހެން ހާދިސާތަކަށް ބަލާއިރު، 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި މަހުގެ ފަހުކޮޅު ކ. ގާފަރު ކައިރިއަށް 10 މީހުންނާއެކު ދަތުރުކުރި ލޭންޑިންގ ކްރާފްޓެއް ފެތުނު ހާދިސާގައި ގެއްލުނު ދެ މީހުން ހޯދުމަށް ވެސް ކޯސްޓްގާޑުގެ ޑައިވަރުން ވަނީ ކަނޑުއަޑީގެ ބޮޑު ސަރަހައްދެއް ބަލައިފާސްކޮށްފައެވެ. އެމްއެންޑީއެފުން ބުނި ގޮތުގައި، މި އޮޕަރޭޝަނުގައި ކަނޑުމަތިން 2،747 ނޯޓިކަލް މޭލުގެ ސަރަހައްދެއް ބަލާފައިވާއިރު، ޑައިވަރުން ވަނީ އުޅަނދު ފެތުނު ސަރަހައްދުގެ އަޑި ބަލައިފާސްކޮށްފައެވެ. ހަމައެއާއެކު، އޮގަސްޓު މަހުގެ 5 ވަނަ ދުވަހުގެ ރޭ ލ. އަތޮޅުން ފެށިގެން ގއ. އަތޮޅަށް ދަތުރުކުރި "ފްރެންޑް 4" ނަމަކަށް ކިޔާ ސަޕްލައި ދޯންޏެއް ފެތުނު ހާދިސާގައި ގެއްލުނު ކެޕްޓަނާއި، މީހުން ސަލާމަތްކުރުމަށް ހަރަކާތްތެރިވި ސިފައިންގެ މީހަކާއި ފުލުހެއް ހޯދުމުގެ މަސައްކަތުގައި ވެސް ކޯސްޓްގާޑުގެ ޑައިވަރުން ދަނީ ހަރަކާތްތެރިވަމުންނެވެ.
ރާއްޖޭގެ ޓޫރިޒަމަށް 50 އަހަރު ފުރުމުގެ މުނާސަބތުގައި "ޑައިވް މޯލްޑިވްސް" އިން އިސްނަގައިގެން ކުރިއަށްގެންދިޔަ "ނޭވާ 2" ހަރަކާތުގެ ތެރެއިން: -- ސަން ފޮޓޯ/ މުހައްމަދު ހައްޔާން
ތިމާވެށި ހިމާޔަތްކުރުމުގެ މަސައްކަތުގައި ޒުވާނުންގެ ބައިވެރިވުން ދަނީ އިތުރުވަމުންނެވެ. ވިލިމާލޭގައި ހަރަކާތްތެރިވާ މުހްޔިއްދީން ސްކައުޓްސް ފަދަ ޒުވާނުންގެ ޖަމިއްޔާތަކުން ދަނީ ފަރުތައް މޮނިޓަރކޮށް، ހަލާކުވެފައިވާ މުރަކަތައް އާލާކުރުމުގެ މަސައްކަތްތައް އަމަލީ ގޮތުން ކުރަމުންނެވެ. ޔުނިސެފް ފަދަ ބައިނަލްއަގުވާމީ ޖަމިއްޔާތަކުން ވެސް ދަނީ މިފަދަ ހަރަކާތްތަކަށް އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދެމުންނެވެ. ސްކޫބާ އީޖާދުކުރިތާ 100 އަހަރު ފުރޭއިރު، މި ޓެކްނޮލޮޖީގެ ސަބަބުން ކަނޑުއަޑީގެ ރީތިކަން ފެނި، އެ ތަންތަން ހިމާޔަތްކުރުމުގެ މުހިންމުކަން ވަނީ އިތުރަށް ހާމަވެފައެވެ. ސަރުކާރުން 2026 ވަނަ އަހަރު 2.5 މިލިއަން ފަތުރުވެރިން ގެނައުމަށް އަމާޒު ހިފާފައިވާއިރު، ކަނޑުތަކުގެ ދިރުންތައް ހިމާޔަތްކުރުމަށް ކުރެވޭ މަސައްކަތްތައް ވެސް ދަނީ ފުޅާކުރަމުންނެވެ.